In kranten en (online) vakbladen en tijdens symposia en congressen zijn termen als wendbaar, agile, veranderkracht, zelfsturing, flexibiliteit en high performing teams bon ton. De wereld van werk is aan het verschuiven en wij ‘moeten’ daar allemaal in mee, toch?

Klanten zijn veeleisender, minder loyaal en willen vaak weer wat nieuws. Een smartphone die nog meer kan, een koelkast die zelf zijn boodschappen bestelt en een zorgrobot ter ondersteuning van de mantelzorg. Klanttevredenheidscijfers zijn heilig, getuige ook de vele mailtjes die wij krijgen van al die webwinkels waar wij wat bestellen.

De wereld verandert en wij hollen er echter aan.. of is het zo dat de wereld verandert, omdat je zelf andere keuzes maakt? Hoe vaak ga jij nog naar een fysieke winkel? En naar een bankfiliaal? Wanneer was je voor het laatst twee dagen achter elkaar offline? Hoe deed je je werk vroeger zonder e-mail of ben je van de generatie die zich dit haast niet kan voorstellen? Wie in jouw familie- en vriendenkring heeft een vast contract … heeft geen gerichte bij- of nascholing gevolgd … werkt langer dan zeven jaar bij eenzelfde werkgever … die in die zeven jaar hetzelfde productportfolio met dezelfde klantenkring heeft behouden … en geen overname heeft gedaan of overgenomen is? Het zal een select gezelschap zijn, maar het geeft ook iets aan over de veerkracht en het aanpassingsvermogen van mensen en organisaties.

Ja; er is sprake van uitval; niet iedereen kan of wil mee in allerlei (organisatie)ontwikkelingen. Maar de overgrote meerderheid weet zich op z’n minst staande te houden of zich te herpakken na bijvoorbeeld een gedwongen ontslag na de zoveelste reorganisatie.

Koers bepalen en bijsturen

Wij verhouden ons dus telkens opnieuw tot de wereld om ons heen en maken daar, bewust of onbewust onze keuzes in. Het proces rondom leren, ontdekken, uitproberen, falen, weer opkrabbelen en successen realiseren is nooit klaar of af. In vergelijking tot tien, twintig jaar geleden wordt in dit opzicht een sterker beroep gedaan op het zelfsturend en zelfoplossend vermogen van mensen om hun weg te vinden in opleiding/studie, werk, familie, vrijetijdsbesteding en de maatschappij in brede zin. Meer dan ooit wordt er gevraagd om jezelf te kennen – wie ben je, wat kan je, wat wil je, wat vind je belangrijk? – om van daaruit beslissingen te nemen over wat je doet of in de nabije toekomst gaat doen.

Hoe vaak neem jij echter de tijd, alleen en/of samen met anderen, om eens stil te staan bij de door jou ingeslagen koers? Welke inzichten heeft jou dit tot nu toe opgeleverd? Met welke koerswijzigingen als gevolg? En hoe tevreden ben je hierover?

De toegevoegde waarde van een coach

Een coach kan je vanuit een onafhankelijke positie ondersteunen in voornoemd reflectieproces, door vragen te stellen, tests en vragenlijsten in te zetten en belemmerende overtuigingen en patronen ter discussie te stellen. Niet om problemen, vraagstukken of dilemma’s voor jou op te lossen. Wel met de insteek om je probleemoplossend vermogen te versterken, vanuit de gedachte dat meer zelfinzicht leidt tot meer zelfsturing. In die gedachte ligt de toegevoegde waarde van de coach besloten.

De opbrengsten van een coachtraject zijn vaak te duiden als een toename in zelfkennis, gerichte aandacht en regie. Maar ook in een grotere acceptatie van situaties waarin die regie niet haalbaar is. Wat voegt het coachen op provocatieve wijze daar dan nog aan toe, juist in de dynamische wereld van nu? Dat vraagt allereerst om een korte introductie die allesbehalve volledig is; de literatuurlijst biedt een ingang naar meer.

Provocatief coachen

De drie hoofdelementen van provocatief coachen zijn, tezamen en in de juiste verhoudingen toegepast humor, liefde en uitdaging. Zie het als een grondhouding c.q. een mensbeeld van waaruit de coach te werk gaat. Uitdagen zonder liefde draait uit op agressie; humor zonder contact/liefde wordt sarcasme.

Vanuit de betrokkenheid en contact in de relatie tussen coach en coachee is er ruimte om te prikkelen, uit te dagen en te provoceren. De provocatieve coach heeft een breed scala aan technieken in huis om dit te doen. Zonder ook hier uitputtend in te zijn kan de coach gebruik maken van eerste zinsdiagnostiek, stereotypen, de inzet van metaforen, absurde verklaringen bieden, wisselen in emoties, bijnamen geven en overdrijven. Hoe kan dat eruit zien? Bijvoorbeeld zo:

  • Jij was natuurlijk zo’n wonderkind dat direct zonder zijwieltjes kon fietsen.. en nu als startend leidinggevende zal je ook direct als de beste teamleider ooit worden gekozen door jouw medewerkers, dat kan toch niet anders? (overdrijven + metafoor);
  • Als man zijnde heb je gewoon af en toe een sterke behoefte om te scoren; dat is gewoon biologisch; dat is dat testosteron in je lijf. Dat jij nu het verwijt van je collega’s krijgt dat je ‘met je ellenbogen werkt’.. dat hoort er gewoon bij; echt niet druk om maken! (stereotypen);
  • Ja, je hebt nu eenmaal werkmieren en een koningin; we willen allemaal natuurlijk die koningin zijn, maar ja.. dat kan nu eenmaal niet. De meesten van ons zullen toch hard moeten werken, het hele leven lang, om overeind te blijven… ik snap best dat je wat meer tijd voor jezelf wil.. maar neem van mij aan.. dat zit er voor jou gewoon niet in (absurde verklaring + overdrijven).

Meer dan bij andere coachtechnieken worden, zoals ook in de voorbeelden hierboven, emoties zoals boosheid, frustratie, zorgen, angsten en euforie van de ander opgezocht . Dit om te komen tot een realistisch beeld – wat speelt er nu echt? En om aan te zetten tot verdere reflectie en actie; wil en kan ik hier wat in doen en zo ja wat dan? Dit haakt ook aan bij de inzichten vanuit het ‘breinleren’ waarbij veiligheid, voeding, emotie, verbinding en verwerking als randvoorwaarden voor effectief leren gelden en waarmee je stappen kan zetten in je professionele en persoonlijke ontwikkeling.

Wat voegt provocatief werken toe, juist in die dynamische wereld waarin wij leven? In provocatieve coaching:

  • zoek je samen met je coachee de extremen op in gedrag en overtuigingen, hetgeen perspectief verbredend werkt en hetgeen uiteindelijk leidt tot een realistisch beeld van wat nu werkelijk het probleem van de coachee is;
  • wordt de uitspraak ‘life is happening when you make other plans’ telkens bevestigd, hetgeen stimulerend werkt op de flexibiliteit en het improvisatievermogen van primair de coachee, maar zeker ook van de coach;
  • worden de creativiteit en het leervermogen – inclusief het durven falen en weer doorgaan – van zowel de coachee als de coach aangeboord en gestimuleerd;
  • is er ruimte voor de uniciteit van de mens met al zijn talenten, kwaliteiten en valkuilen, maar wordt ook uitgegaan van de vooronderstelling ‘het meest persoonlijke is universeel’, hetgeen eveneens een relativerend en realistisch perspectief oplevert.

De ‘wendbare’ wereld vraagt, met het wegvallen van (midden)functies, klantbehoeftes die wisselen, technologische ontwikkelingen die zich in rap tempo voltrekken en een toenemende diversiteit echt om meer creativiteit, empathie en veranderkracht van ons allen. Reden voor een van de grote banken* in ons land om zowel het huidige als het aanstaande arbeidspotentieel te testen en te ontwikkelen op vakmanschap, vitaliteit en verandervermogen – inclusief creativiteit, leervermogen en het beschikken over een zogenaamde growth- mindset. Het provocatief coachen sluit hier, zowel qua attitude als mensbeeld, naadloos op aan.

Moeten we met z’n allen dan maar vreselijk flexibel, ruimdenkend, open-minded en met alle winden meewaaiend door het leven gaan om succesvol te worden en te blijven? Onze zorgen, angsten, twijfels, zogenaamd vastgeroeste overtuigingen, idealen en eigenzinnigheden overboord gooien? Heilig geloven in de fantastische maakbaarheid van zowel onze eigen levens als van de samenleving? Hoe realistisch is dat? Sla het boek ‘Dictatuur van het geluk’ van Wijnberg en het boek dat hij met Hollander schreef ‘Succes is ook niet alles’ hier maar eens op na ;-).

Zelf ervaren wat een (provocatief) coachtraject in een wendbare wereld jou kan opleveren? Vraag dan een oriënterend gesprek aan met een van onze coaches in Driebergen-Zeist, Amsterdam of Amstelveen.

Gratis kennismakingsgesprek aanvragen


Wil je weten of het klikt? Vraag dan een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek aan.
Binnen 24 uur nemen we contact met je op voor het inplannen van een afspraak.

Gratis kennismakingsgesprek aanvragen

Geraadpleegde bronnen en aanvullende literatuur:

  • Dekkers, A. & Vendl, A. (2011). De bevrijdende werking van humor en uitdaging. Opleiding & Ontwikkeling, 1, 44-49.
  • Dinteren, R. van (2012). Brein in training. Zaltbommel, Thema.
  • Dweck, C.S. (2011). Mindset, de weg naar een succesvol leven. Amsterdam: SWP
  • Vendl, A. (2011). U lijkt mij een vrij hopeloos geval. Zaltbommel: Thema.
  • Wijnberg, J. & Hollander J. (2005). Succes is ook niet alles. Verder met provocatief coachen. Schiedam: Scriptum
  • Wijnberg, J. (2015). Dictatuur van het geluk. Onder het juk van psychologische correctheid. Schiedam: Scriptum.
    * lezing d.d. 16 maart 2017; A. Lander, Global Lead Learning Rabobank