Ze zette haar hele leven op tafel. Letterlijk. Met poppetjes. Binnen no time lag de hele tafel vol.

De aanleiding? Ze was uitgevallen op haar werk.

Maar toen ze haar gezinssituatie zo visueel neerzette, gebeurde er iets. Ze begon te huilen. “Ik mis dit zo” riep ze uit.

Jarenlang was ze doorgegaan. Schouders eronder en hop. Tot het niet meer ging.

De werkdruk was de aanleiding. Haar veranderende gezinssituatie de oorzaak.

Door die laag van gemis eindelijk open te breken — en er nu alsnog tijd en ruimte voor te nemen — kwam haar energie terug. En de rust.

Dit verhaal is niet uniek. Ik heb er nog een flink aantal zoals dit.

Niet-genomen rouw (met dank aan Jane Coerts) is regelmatig een van de oorzaken van chronische stress. Of speelt een glansrijke bijrol.

Wat betekent het?

Je hebt een verlies — of het nu gaat om het overlijden van een dierbare, een scheiding, een gemiste droom, of een ingrijpende loopbaanverandering — niet echt doorleefd. Het verdriet is destijds niet erkend of weggestopt om door te kunnen gaan. Waardoor de rouw als het ware ‘gestold’ in je lichaam en systeem achterblijft.

Het rouwende lichaam

Er is nog een samenhang die ik veel tegenkom. Een groot verlies zorgt voor een flinke hoeveelheid stresshormonen in je systeem.

Ik weet het nog goed: hoe ontregeld ik me voelde, ook fysiek, toen mijn vader plots overleed. Ik kon niet meer ontspannen. Niet slapen. Dat duurde echt een tijd. Ik kon minder goed functioneren — mijn zenuwstelsel was all over the place.

Psycholoog Mary Connor schreef er in 2025 een interessant boek over: ‘Het rouwende lichaam’. En rouwexpert Riet Fiddelaers-Jaspers maakte er een podcast over: bekijk hier https://www.youtube.com/watch?v=CVtnkZEcu-8

Connor gebruikt een prachtige metafoor: dutch brakes.

Stel je voor: je bent buitenlander en rijdt op een ouderwetse Nederlandse fiets met terugtraprem. Je schrikt steeds, moet flink wennen in het verkeer.

Na een ingrijpend verlies is dat wennen de hele tijd aanwezig. Je vraagt je steeds af: “Oh, wie ben ik nu? En hoe handel ik deze situatie?”

Dat kost bakken met energie. Er worden continu stresshormonen aangemaakt.

Wat betekent dit voor jou?

Bij Lemongrass Coaching hebben we als missie om persoonlijk leiderschap te vergroten.

En mijn vraag aan jou is: wat doet het met jou, of met een collega of medewerker, als het innerlijk kompas vertroebeld is door stress én rouw?

Want dat is het vaak: niet stress of rouw, maar stress én rouw.

Bewustwording is de eerste stap

Het bewust worden van deze samenhang kan helpen. Het opent de deur naar passende ondersteuning, zodat er weer ruimte kan komen en het kompas weer helder wordt.

Herken je dit? Bij jouzelf, of bij iemand in je team?

Ga het gesprek aan. Soms is één gesprek genoeg om de eerste laag te openen.